Phoso ya Motshameki
Tumelo ya gore maduo a “tshwanetse go tswa” ka gonne ga a ise a tlhage lobaka.

Morago ga dikhibidu di le lesome kgonagalo ya ntsho e santse e le 18/37. Leotwana ga le gopole sepe e bile ga le kolota sepe.
Phoso
Fa khibidubeteKhibiduBete ya tekatekano mo dipalong di le 18 tse dikhibidu. Sefora: rouge.Bala yotlhe → e tswile makgetlo a le lesome, batshameki ba bantsi ba utlwa gore ntshobeteNtshoBete ya tekatekano mo dipalong di le 18 tse dintsho. Sefora: noir.Bala yotlhe → e “tshwanetse go tswa” mme ba beela ka jalo. Ba bangwe ba utlwa gore khibidu e “mogote” mme ba beela yone. Botlhe ba akanya go tswa mo tatelanong e e setseng e fedile go ya kwa tikologong e e ise e diragale. KgweledidirisiwaKgweleKgwele e nnye e e latlhelwang mo tseleng kgatlhanong le rotor. Dikgwele tsa segompieno ke tsa ivorine kgotsa Teflon, 18–21 mm.Bala yotlhe → ga e itse gore ditikologo di le lesome tsa bofelo e ne e le eng; diphaposididirisiwaPhaposiNngwe ya diphaposi di le 37 tse di nang le dipalo mo rotor. Gape: slot, cup.Bala yotlhe → di na le bogolo jo bo tshwanang le jo di neng di na le jone ura e fetileng; kgonagalodipaloKgonagaloTshono ya maduo, go tswa go 0 go ya go 1 kgotsa 0% go ya go 100%. Palo e le nngwe: 1/37 = 2.70%.Bala yotlhe → ya ntsho ke 18/37 jaaka e ne e ntse ka metlha.
Gobaneng e utlwala e le nnete
Mo nakong e telele dikarolo tsa khibidu le ntsho di atamela 18/37 nngwe le nngwe. Molao wa dipalo tse dikgolodipaloMolao wa dipalo tse dikgoloPalogare ya maduo a a ikemetseng e atamela boleng jo bo lebeletsweng fa palo ya diteko e ntse e gola.Bala yotlhe → o a netefatsa. Mme go atamela go diragala ka go tlhapolola, e seng ka go baakanya: morago ga ditikologo tse dingwe di le 1,000 dikhibidu tse di oketsegileng di le lesome ke phoso ya go dikologa mo seelong, e seng ka gonne ntsho e tshwere mme ka gonne sampole e godile. Ga go na tsamaiso epe e e dirang gore ntsho e nne le kgonagalo e kgolo, mme molao wa dipalo tse dikgolo ga o e tlhoke.
Monte Carlo, 18 Phatwe 1913
Ntsho e ne ya tswa makgetlo a le 26 ka go latelana mo tafoleng kwa Casino de Monte-Carlo. Go simolola kwa ntshong ya bo lesome le botlhano kgotsa jalo, batshameki ba ne ba tlhatlhelela mo khibidung, ba atisa ka bobedi gape le gape, tikologo nngwe le nngwe e “tlhomame go feta” e e fetileng. Khasino e ne ya fenya dimilione tsa difaranka. Tatelano e ne e na le kgonagalo ya 1 mo go dimilione di le 137 go simolola ka ntsho ya ntlha, mme kgonagalo ya gore e tla felela e diragala gongwe mo dikhasinong tsa lefatshe e ne e batla e le nngwe. Ke lebaka la go bo phoso ya motshameki e bidiwa gape phoso ya Monte Carlo.
Ga go sepe se se gakgamatsang. Go diragala gangwe mo go 44.
Batshameki ba simolola go lemoga. Khibidu e “tshwanetse go tswa”.
Tafole e tletse batho. Dipeeletso mo khibidung di atisiwa ka bobedi morago ga tatlhegelo nngwe le nngwe.
Dikhumo di a latlhega. Ntsho nngwe le nngwe e ntšhwa e dira gore khibidu e utlwale e tlhomame go feta.
Tatelano e a fela. Khasino e fentse dimilione tsa difaranka mo bathong ba ba beelang kgatlhanong le tatelano e e neng e sa kgone go “itse” gore ke tatelano.
Seatla se se mogote
Go tshegetsa mmala ka gonne o mo tatelanong ke phoso e e tshwanang e retologile: tatelano e lebeletswe go tswelela go na le go fela. Baithutamaitlhomo ba e bitsa letsogo le le mogotetlhamaneLetsogo le le mogoteTumelo ya gore tatelano ya diphenyo, kgotsa ya maduo a le mangwe, e dira gore a mangwe a nne le kgonagalo e kgolwane. Kwa leotwaneng ke phoso ya motshameki e e menolotsweng.Bala yotlhe →, go latela thutopatlisiso ya 1985 ya Gilovich, Vallone le Tversky e e neng ya batla ditatelano mo go latlheleng kgwele ya basketball mme ya se bone tse di fetang tshono. Ka 2018 Miller le Sanjurjo ba bontshitse gore teko ka boyone e ne e sekame: mo rekotong e khutshwane, karolo ya go tsenya morago ga go tsenya e tswa ka fa tlase ga seelo sotlhe sa motshameki ka palogare, ka jalo motshameki yo o se nang seatla se se mogote gotlhelele o lebega a tsididi go le gonnye. Fa e baakantswe, dintlha tse di tshwanang di bontsha seatla se se mogote se sennye. Motho a ka ithuthafatsa; leotwana ga le na seemo sa go nna mo go sone. Batshameki bangwe ba tshwara ditumelo tsoopedi ka nako e le nngwe, gore tatelano e a tswelela go fitlha e nna “telele thata” mme e bo e fela. Mo leotwaneng le le siameng mofuta mongwe le mongwe o na le boleng jo bo lebeletswengdipaloBoleng jo bo lebeletswengMaduo a palogare ka bete mo nakong e telele. −1/37 ya peeletso mo beteng nngwe le nngwe ya tlwaelo ya Yuropa.Bala yotlhe → jo bo tshwanang le go tlhopha mmala ka go latlhela tshelete ya tshipi: −2.70% ya peeletso.
Mo tafoleng ya nnete
Croson le Sundali (2005) ba lebeletse diura di le 18 tsa bidio ya pabalesego go tswa mo tafoleng e le nngwe ya lefelaleotwanaLefelaPhaposi e le nngwe e tala e go seng bete ya tekatekano, ya dozen kgotsa ya kholomo e e e khupetsang; motswedi wa molemo wa khasino. Gape: lefela le le lengwe, 0.Bala yotlhe → le le menagane kwa khasinong e kgolo kwa Reno: batshameki ba le 139 ba bea dibete di le 24,131. Mo dibeteng tsa tekatekanobeteBete ya tekatekanoKhibidu/ntsho, e e sa lekalekaneng/e e lekalekanang, kwa godimo/kwa tlase. Dipalo di le 18, e duela 1:1.Bala yotlhe →, batshameki ba ne ba batla ba kgaogane ka go lekalekana fa gare ga go latela ditatelano tse dikhutshwane le go di ganetsa. Morago ga tse tlhano tsa mofuta o le mongwe ka go latelana ba ne ba sekamela kgatlhanong le tatelano, mme morago ga tse thataro kgotsa go feta, 85% ya dibete tsa bone e ne e le mo letlhakoreng le lengwe. Batshameki ba ba tshwanang ba ne ba bontsha seatla se se mogote ka bone ka bobone: morago ga phenyo mo dipalong ba ne ba akaretsa dipalo di le 13.6 mo tikologong e e latelang ka palogare, kgatlhanong le 9.2 morago ga tatlhegelo. Leotwana la bone le ne le sa bontshe sesupo sepe sa go sekama, ka jalo sepe sa tse ga se a fetola se ope wa bone a neng a ka se lebelela.
Kwa ntle ga khasino
Kgogedi e e tshwanang e bonala kwa ditshwetso tsa nnete di tsewang teng. Clotfelter le Cook (1993) ba latetse motshameko wa dipalo wa letsatsi le letsatsi wa Maryland: madi a a beelwang mo palong a ne a fokotsega thata fa e sena go gogwa mme a tsaya dikgwedi go boela, le fa go goga go se na kgopolo. Chen, Moskowitz le Shue (2016) ba e fitlhetse mo baitseanapeng. Baatlhodi ba botshabelo ba United States ba ne ba na le kgonagalo e e kwa godimo ka dintlha tsa diphesente di le 3.3 tsa go gana kgetsi fa ba ne ba letlelela e e fetileng. Baatlhodi ba baseball ba ne ba na le kgonagalo e e kwa tlase ka dintlha di le 1.5 tsa go bitsa strike morago ga go bitsa e le nngwe, le go feta gabedi ga seo mo dikgweleng tse di gaufi. Mo tekong ya tshimo le badiredi ba dikadimo ba ba duelwang tuelo e e sa fetogeng, go fitlha 9% ya ditshwetso di ne di fetolwa ka tsela e. Dikgetsi di ne di tla ka thulaganyo ya tshono, ka jalo tshwetso ya bofelo e ne e sa bolele sepe ka e e latelang, fela jaaka tikologo ya bofelo e sa bolele sepe ka e e latelang.

Phoso ya motshameki e e menolotsweng
Moitseanape wa filosofi Ian Hacking (1987) o ne a naya leina mofuta wa boraro. Mongwe o tsena mo phaposing, a bona ditaise di le pedi di wa e le thataro tse pedi mme a swetsa ka gore di tshwanetse tsa bo di setse di latlhetswe makgetlo a mantsi. Go latlhela gongwe le gongwe go na le kgonagalo e e lekanang ya go nna thataro tse pedi, ga ntlha ga maitseboa kgotsa ga bo sekete, ka jalo se se bonwang ga se bolele sepe ka gore motshameko o simolotse leng. Mo roulette ke motshameki yo o fitlhang fa boto e bontsha dikhibidu di le robedi mme a swetsa ka gore tafole e tshwanetse ya bo e ntse e dikologa diura go di ntsha. Phoso e e tlwaelegileng e bala se se fetileng mo tikologong e e latelang; e e bala selo sa sewelo mo nakong e e fetileng e ope a sa e bonang.
Moithutamaitlhomo yo o neng a e dumela
Phoso e kile ya nna le basireletsi ba ba rutegileng. Moithutamaitlhomo wa Mojeremane Karl Marbe o ne a sekaseka direjisetara di le nne tsa matsalo a le 49,152 mongwe le mongwe, a fitlhela gore tatelano e telele ya basimane kgotsa ya basetsana ka go latelana e ne e le 17, mme a swetsa ka gore ditatelano tse dileele di sa tlwaelega go feta se tshono e se letlang, ka jalo tatelano e dira gore maduo a mangwe a nne le kgonagalo e kgolo. Tshono fela e bua se sengwe: mo matsalong a le 196,608 tatelano ya 17 kgotsa go feta e tlhaga e ka nna makgetlo a le mane mo go a matlhano. Marbe o ne a fitlhetse sone se tatelano ya tshono e lebegang jalo. Epstein (2013) o anela kgetsi eo gape; Kgonagalo ya Tatelano ya Maduo mo Roulette e neela mofuta wa roulette.

Kwa phoso e sa direng teng
Fa leotwana le ne le sekame ka sebopego, ditikologo tse di fetileng di ka bo di na le tshedimosetso, ka gonne di ka bo e le bosupi ka diphaposi go na le ka lesego. Seo ke setlhogo sa Laboratori, mme se tlhoka dikete tsa ditikologo go tswa mo leotwaneng le le le nosi le le itsiweng go bua sepe. Mo tatelanong ya dikhibidu di le lesome mo leotwaneng le le sa itsiweng, tlhaloso ya go sekama e na le kgonagalo e nnye thata go feta ya tshono.
Dipotso
Nnyaa. E dira mo tiragalong nngwe le nngwe e e ipoeletsang e e ikemetseng: ditaise, ditshelete tsa tshipi, dipalo tsa lotari.
Dikarolo di tla atamelana. Maduo a lona a tla nna a santse a ka nna −2.70% ya se lo se beetseng.
Ga go na molao wa dipalogare. Go na le molao wa dipalo tse dikgolo, mme o dira ka go tlhapolola.
Monate wa Dipalo
Ntlha lekang tseno ka bo lona. Tharabololo nngwe le nngwe e phuthilwe; e buleng fa lo ipaakanyeditse.
Morago ga go latlhela kgobana makgetlo a le 10 e bontsha ditlhogo di le 7 le megatla e le 3. Morago ga go e latlhela makgetlo a le 1,000 e bontsha ditlhogo di le 517 le megatla e le 483. A megatla e ne ya tshwara ditlhogo?
Bontsha tharabololo
Karabo Nnyaa. Sekgala se godile go tswa mo go 4 go ya go 34. Ke tekanyo fela e e atametseng go lekalekana.
Tekanyo ya ditlhogo le megatla e wetse go tswa mo go 7/3, e ka nna 2.33, go ya go 517/483, e ka nna 1.07. Seo ke molao wa dipalo tse dikgolodipaloMolao wa dipalo tse dikgoloPalogare ya maduo a a ikemetseng e atamela boleng jo bo lebeletsweng fa palo ya diteko e ntse e gola.Bala yotlhe → o dira.
Sekgala magareng ga tsone se godile, go tswa mo go 4 go ya go 34. Ka kgobana e e siameng sekgala sa e ka nna 30 morago ga go latlhela makgetlo a le 1,000 ke selo se se tlwaelegileng: sekgala se se tlwaelegileng se gola e ka nna ka modi wa sekwere wa palo ya go latlhela, mola tekanyo e iketla gaufi le 1.
Ga go na sepe se se gogetseng megatla kwa morago. Ditlhogo tse di oketsegileng tsa kwa tshimologong di fokoditswe ke go latlhela ga di le 990 tse di latelang, ga di a baakanngwa.
Latlhelang kgobana makgetlo a le mane mme lo lebe fela go latlhela go go latelang morago ga tlhogo. Ke karolo efe ya tseo e leng ditlhogo? E baleng mo go nngwe le nngwe ya ditatelano di le 16 tse di kgonegang mme lo tseye palogare ya dikarolo. A ke 50%?
Bontsha tharabololo
Karabo Nnyaa. Ke 17/42, e ka nna 40.5%. Fa e lebiwa ka tsela eno, kgobana e e siameng e lebega e fola morago ga tlhogo.
Kwalang ditatelano di le 16. Di le pedi tsa tsone, TTTT le TTTH, ga di na tlhogo mo go latlheleng ga ntlha ga le gararo, ka jalo ga go na sepe se se latelang tlhogo; seo se tlogela di le 14.
Mo go nngwe le nngwe, tsayang go latlhela go go latelang tlhogo mme lo batle karolo e e leng ditlhogo. HHHH e naya 3 mo go 3. HHHT e naya 2 mo go 3. HTHT e naya 0 mo go 2. Fa lo feta mo go tsotlhe di le 14: ditatelano di le thataro di naya 0, di le nne di naya 1/2, e le nngwe e naya 2/3 mme di le tharo di naya 1 (HHHH, THHH le TTHH).
Kopanyang dikarolo: 4 × 1/2 + 2/3 + 3 = 17/3. Kgaoganyang ka 14: 17/42 ≈ 40.5%.
Ga go na go latlhela go go ratang megatla; nngwe le nngwe ke 50–50. Go sekama go tswa mo go direng palogare tatelano ka tatelano: tatelano e e tletseng ditlhogo e na le go latlhela go le gontsi go go lebiwang mme e balwa gangwe fela, go tshwana le tatelano e e nang le go le gongwe fela. Miller le Sanjurjo (2018) ba bontshitse gore patlisiso ya 1985 ya “seatla se se mogote” e ne e lekantse batshameki ba yone ba basketball ka tsela eno, ka jalo batshameki ba ba neng ba lebega ba sa tswelele go feta tshono, tota ba ne ba tswelela go se kae.
Metlae ya go iketla

Go tlhapolola, e seng go baakanya. Leotwana ga le kolota sepe.
Metswedi
- Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1.
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Ethier, S. N. The Doctrine of Chances: Probabilistic Aspects of Gambling.
- Epstein, R. A. The Theory of Gambling and Statistical Logic, 2nd ed.
- Croson, R. & Sundali, J. “The gambler’s fallacy and the hot hand: empirical data from casinos.”
- Chen, D. L., Moskowitz, T. J. & Shue, K. “Decision making under the gambler’s fallacy: evidence from asylum judges, loan officers, and baseball umpires.”
- Clotfelter, C. T. & Cook, P. J. “The ‘gambler’s fallacy’ in lottery play.”
- Gilovich, T., Vallone, R. & Tversky, A. “The hot hand in basketball: on the misperception of random sequences.”
- Miller, J. B. & Sanjurjo, A. “Surprised by the hot hand fallacy? A truth in the law of small numbers.”
- Hacking, I. “The inverse gambler’s fallacy: the argument from design. The anthropic principle applied to Wheeler universes.”